DE EEUW VAN DE VOORUITGANG

Honderd jaar sinds de Gentse wereldtentoonstelling van 1913

Het orgelpunt van de belle époque

"Gantois, soyons fiers de notre oeuvre" (Henri Boddaert, algemeen secretaris van de Expo-nv)

Op 26 april 1913 waren de Gentenaars zonder meer trots. Trots op hun wereldtentoonstelling, die na jaren van hard werken en taaie inzet op die bewuste dag werd ingehuldigd door koning Albert I en koningin Elisabeth. De ‘Exposition universelle et internationale de Gand’ was de 28ste in een lange rij expo’s die sinds 1851 in Europa en Amerika hadden plaatsgevonden. En het was maar liefst de 7de en meteen ook spectaculairste in het kleine België, dat zich mettertijd had opgewerkt tot een economisch zwaargewicht.

De expo van 1913 werd bij uitstek een vitrine voor de vroege uitingen van de moderniteit en een ongebreideld geloof in de vooruitgang. En hoewel het er na afloop op leek dat de Eerste Wereldoorlog alle hooggespannen verwachtingen in één klap de bodem had ingeslagen, bleek die vooruitgang niet meer te stuiten: ons land en onze samenleving waren voorgoed nieuwe wegen opgegaan.

De Gentse cultuurhuizen grijpen de honderdste verjaardag van de Gentse wereldtentoonstelling aan om terug te blikken op dit flamboyante spektakel en de eeuw van metamorfose die daarop volgde. Met trots presenteren ze u een hele reeks initiatieven waarin ze het belang van 1913 voor onze realiteit van vandaag in de kijker zetten.

Een (voorlopig) overzicht van de partners en hun geplande initiatieven:

Departement Cultuur en Sport, departementsstaf

De staf van het Departement Cultuur en Sport staat in voor de algemene coördinatie inzake organisatie en promotie. Er wordt in samenwerking met de Dienst Communicatie en Digipolis een website aangemaakt met uitvoerige informatie over het project.

TENTOONSTELLINGEN

Museum voor Schone Kunsten
Belgisch Modernisme. De Belgische abstracte kunst en Europa (1912-1930)

Het Museum voor Schone Kunsten wijdt een grote overzichtstentoonstelling aan het Belgische modernisme omstreeks 1920. Om het belang van die beweging te illustreren wordt naast beeldende kunst ook aandacht besteed aan architectuur, toegepaste kunst, typografie, film, muziek, literatuur en theater. Het museum werkt voor die tentoonstelling samen met grote internationale musea die bereid gevonden werden om hun topwerken in bruikleen te geven.

Van zaterdag 2 maart tot en met zondag 30 juni 2013

ENSEMBLEMATIC in S.M.A.K.

Het S.M.A.K. pikt de draad op waar het Museum voor Schone Kunsten zijn verhaal afsluit. Het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst toont collectiestukken die gemaakt zijn in de decennia die aansluiten op het vroege modernisme.

Dit gebeurt onder de titel ‘ENSEMBLEMATIC’ waarbij S.M.A.K. dertien ensembles toont van kunstenaars uit de collectie.
Met werk van Joseph Beuys, Panamarenko, Leo Copers, Mark Manders, François Morellet, Thomas Schütte,
Dennis Oppenheim, Marcel Broodthaers, Thierry De Cordier, Raoul De Keyser, Jan Fabre, Berlinde De Bruyckere en Michaël Borremans.

‘Ensemblematic’ nog tot 2 juni 2013

MIAT
Onder stroom. 100 jaar elektriciteit

Honderd jaar geleden was het dagelijkse leven nog niet doordrongen van elektriciteit. Begin 20ste eeuw veranderde dit. Er heerste een ongekend geloof in vooruitgang en innovatie. De Gentse wereldtentoonstelling van 1913 bracht een ware ode aan de elektriciteit. De beloftes van 1913 waren groot. De toepassingen van elektriciteit immens. Een mateloze fascinatie voor dit onzichtbare en ongrijpbare natuurverschijnsel ontstond. Maar in hoeverre zijn deze beloften vandaag waargemaakt?

‘Onder stroom’ belicht hoe het moderne leven doordrongen raakt van elektriciteit en elektrische apparaten. In werk en vrije tijd, bij ziekte en welzijn, overdag en ’s nacht, in publieke en private ruimte. Ontdek aan den lijve de gevaren van elektriciteit, maar ook het comfort en zelfs de elektrische illusies.
De expo wordt aangevuld met levensgrote foto’s van traditionele Vlaamse interieurs, gemaakt door fotografe Evy Raes.

Van zaterdag 27 april tot en met zondag 29 september 2013

Design museum Gent
Peter Behrens – van Jugendstil tot industriële vormgeving

Die tentoonstelling brengt een overzicht van het werk van de Duitse schilder, architect en vormgever Peter Behrens (1868-1940). Behrens geldt als uitvinder van het ‘corporate design’, de allesomvattende huisstijl van een firma, die een samenhangende vormgeving van fabrieksgebouwen, producten en promotiemateriaal omvatte. Behrens was daarmee van groot belang voor het design en de architectuurtaal van de twintigste eeuw. Tot zijn medewerkers behoorden cruciale figuren als Walter Gropius, Ludwig Mies van de Rohe en Le Corbusier.

Van vrijdag 19 juli tot en met zondag 27 oktober 2013

STAM, Vooruit en Amsab
100 jaar Vooruit

De wereldtentoonstelling in Gent van 1913 vond plaats in de Sint-Pieters-Aalstwijk, aan de achterzijde van het station Gent-Sint-Pieters. De tentoonstellingspaleizen waren tijdelijke constructies waarvan er slechts weinig overblijven en de buurt is intussen verkaveld tot een wijk met huizen. Het STAM zal in 2013 via een virtuele maquette tonen hoe het er daar uitzag anno 1913. Zo krijgt het publiek een idee van de omvang en het uitzicht van de wereldtentoonstelling. Dit wordt een interactief 3D-model: de bezoeker maakt een virtuele wandeling tussen de expopaleizen en klikt op gebouwen voor meer uitleg en foto’s.

In het jaar van de Gentse wereldtentoonstelling werd ook het Feestlokaal van Vooruit in gebruik genomen. Daarnaast is het Kunstencentrum Vooruit aan zijn dertigste seizoen bezig. Dat dubbel jubileum is de aanleiding tot een reeks initiatieven, waarin het gebouw, zijn geschiedenis en zijn historische context centraal zullen staan.

In het STAM loopt van 1 mei tot 1 december 2013 de tentoonstelling '100 jaar Vooruit'. Een intrigerende historische tentoonstelling over het Vooruitgebouw, de betekenis ervan voor Gent en de vele activiteiten die er de voorbije eeuw hebben plaatsgevonden. Het was de socialistische beweging die in 1913 het Feestlokaal van Vooruit bouwde. Het moest een 'opera voor de werkmens' worden. Onder het motto 'Kunst veredelt!' kregen de arbeiders in 1913 een café, een restaurant, verstrooiing en ontplooiing. Vele decennia lang fungeerde het Feestlokaal als cultureel bastion van de Gentse socialistische beweging. In 1982 werd het een onafhankelijk sociocultureel centrum dat uitgroeide tot het internationaal befaamde kunstencentrum dat Vooruit vandaag is. In beide levens was het een plaats van ontmoeting, cultuur en engagement.

Parallel daarmee (van 1 mei tot 1 november 2013) kan het publiek Vooruit zelf bezoeken als ‘levend monument’, overdag en ’s nachts. Een traject door het gebouw zal een remix bieden van het verleden, het heden en de toekomst van Vooruit. In het Café wordt vernieuwd Triomfbier geschonken; in het volksrestaurant experimenteren nieuwe koks met oude smaken; artiesten die regelmatig in Vooruit te gast waren, keren terug, naast talent van morgen. Een gevarieerd aanbod van workshops en ateliers, een co-working space, performances en concerten, een gloednieuw terras,enz. zal het gebouw voortdurend laten gonzen van activiteit.

Van woensdag 1 mei tot zondag 1 december 2013
I.s.m. UGent, Amsab-ISG, Provincie Oost-Vlaanderen

Koninklijke en Ridderlijke Sint-Michielsgilde
Vierhonderdjarig bestaan

In 1613 werd in Gent de wapengilde van de schermers officieel erkend. Het stadsbestuur stelde de gilde toen de bovenzaal van de Lakenhalle als schermschool en gildelokaal ter beschikking. Na vierhonderd jaar is dat nog steeds het geval. In 1913 vierde de gilde zijn 300ste verjaardag en hield daarbij, in het kader van de Gentse wereldtentoonstelling, een grandioze ommegang. De Sint-Michielsgilde wil in 2013, naar aanleiding van zowel de 400ste verjaardag van hun oprichting als van het eeuwfeest van de historische ommegang verschillende manifestaties organiseren.
Plaats en data tentoonstelling nog te bepalen

PUBLICATIES

Dienst Monumentenzorg en Architectuur (Stad Gent)
Twee publicaties

Op de Wereldtentoonstelling van 1913 wou Gent niet alleen plaasteren paviljoenen tonen, maar ook de echte, levende stad. Saneringen en modernisering waren al enkele decennia aan de gang, toen de aankondiging dat de Wereldtentoonstelling plaats zou vinden in Gent de ‘herschepping’ in een stroomversnelling bracht. Stedenbouwkundige projecten zoals de werken op de as tussen het Geeraard de Duivelsteen en Sint-Michielshelling kregen een deadline.

Monumenten en burgerwoningen werden in ‘middeleeuwse stijl’ gerestaureerd volgens de methodes, de smaak en de inzichten van de tijd. In de nieuw getrokken straten tussen het Sint-Pietersstation en het centrum werden massaal nieuwe huizen gebouwd.

Binnen het geheel van werkzaamheden aan de stad speelde mobiliteit een grote rol. De bouw van het Sint-Pietersstation en ook de verkeerstechnische ontwikkeling hadden evenzeer invloed op de hertekening van de stad.

Naast de realisaties zijn in het bijzonder de ideeën waarop de transformatie van de stad gebaseerd is, interessant. Wie waren de ‘archeologen’ en oudheidkundigen van toen? Welke ideeën vinden we in andere steden, nationaal en internationaal terug? Hoe speelde Gent in op deze tendensen?
Dit transformatieproces wordt in detail beschreven en toegelicht in een wetenschappelijk en prachtig uitgegeven boek.

Een tweede boek behandelt de restauratie van de beeldbepalende monumenten zoals het belfort, het stadhuis, het Groot Vleeshuis en de Sint-Niklaaskerk. Zij kregen alle een meer of minder ingrijpende opknapbeurt voor het oog van de bezoekers van de Wereldtentoonstelling. Deze snelle restauratiecampagnes worden gekaderd in hun historische context. De geschiedenis van de monumenten vanaf hun bouwdatum met de achtereenvolgende verbouwingen tot aan de opknapbeurt voor de Wereldtentoonstelling wordt in dit boek verteld.

Universiteit Gent, Vakgroep Architectuur en Stedenbouw en Vakgroep Geschiedenis (Instituut voor Publieksgeschiedenis) en Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde Gent

De derde publicatie zal zich richten op zeer uiteenlopende actoren die zich bewogen op de Gentse tentoonstelling van 1913 en op de manier waarop de wereldtentoonstelling als een massamedium hun ideeën, producten of interesses in de kijker plaatste.

Dienst Cultuurparticipatie (Stad Gent)

De Dienst Cultuurparticipatie maakt in samenwerking met de Dienst Monumentenzorg en Architectuur een boekje dat kinderen wegwijs moet maken in de architectuur in de stad van vandaag. Tegelijk wordt erin verwezen naar 1913. Het boekje richt zich ook op kinderen met een visuele beperking.

MULTIMEDIA

Universiteit Gent, Vakgroep Architectuur en Stedenbouw en Vakgroep Geschiedenis (Instituut voor Publieksgeschiedenis), Universiteitsbibliotheek, De Zwarte Doos – Stadsarchief Gent, Dienst Monumentenzorg en Architectuur (Stad Gent) en STAM

De Universiteit Gent (Vakgroep Architectuur en Stedenbouw , Vakgroep Geschiedenis – Instituut voor Publieksgeschiedenis, Universiteitsbibliotheek) ontwikkelt samen met stedelijke erfgoedpartners (De Zwarte Doos - Stadsarchief Gent, Dienst Monumentenzorg en Architectuur, en STAM) een digitaal platform om het onderzoek en de collecties in verband met Gent 1913 te delen met elkaar en met het brede publiek.
Dit digitaal platform zal bestaan uit:

1. een beeldbank van ongeveer 500 beelden (foto’s, bouwplannen, tekeningen, affiches,…) geselecteerd uit de collecties van De Zwarte Doos - Stadsarchief Gent en de Universiteitsbibliotheek,
2. een aantal virtuele tentoonstellingen rond specifieke thema’s in verband met de Wereldtentoonstelling,
3. een virtuele 3D-maquette van de site van de wereldtentoonstelling,
4. een digitale kopie van het boek van André Capiteyn, ‘Gent in weelde herboren: wereldtentoonstelling 1913’, verschenen in 1988 naar aanleiding van de 75ste verjaardag van de Wereldexpo en als catalogus bij de tentoonstelling die toen in de Kunsthal Sint-Pietersabdij liep.
   Ter voorbereiding van dit digitaal platform hebben zowel de Universiteitsbibliotheek als De Zwarte Doos – Stadsarchief Gent hun beeldcollecties in verband met Gent 1913 (samengeteld ongeveer 5000 items) volledig gedigitaliseerd.

ANDERE EVENEMENTEN

School of Arts en Chokri Ben Chikha
EXPO: Zoo Humain. De Waarheidscommissie

‘Het waren inboorlingen uit de Philippijnen. Zowat driekwart naakte bruine kerels, die een mengselprodukt leken van apen en Mongolen. Zij wierpen met speren en schoten met pijlen en gilden daarbij geweldig, zoals men van wilden verwacht. Hun vrouwen zaten op het primitieve weefgetouw en hadden niet zelden een klein kind, als een worst gebonden op de rug. Zij rookten allen flink en spuugden, klaar en verre.’ (Cyriel Buysse, 1915)

De Wereldtentoonstelling in Gent, 1913. Trekpleister van miljoenen bezoekers waaronder ook onze Vlaamse schrijver Cyriel Buysse. De koloniale climax van de Gentse toerist/voyeur; de waarheidsgetrouwe weergave van twee exotische nederzettingen: een Filippijns en een Senegalees dorp. Authentieke oorlogsdansen, traditionele weeftechnieken en de unieke geboorte van een Filippijnse baby (genaamd Flandria) lagen aan de basis van groots entertainment. Daarnaast spraken de donkere, zweterige mannenlijven tot de verbeelding van vele ‘Gentsche meisjes’ die zich graag door deze ‘menschenetende negers’ lieten omringen (Karel van de Woestijne). De opbrengsten overstegen de verwachtingen.

Net honderd jaar na de opening van de Wereldtentoonstelling, organiseert onderzoeker Chokri Ben Chikha (KASK/Hogent) samen met het comité EXPO 1913-2013 een Waarheidscommissie in het oud Justitiepaleis van Gent. Dit op vraag van de afstammelingen van het Senegalese dorp.

U bent plechtig uitgenodigd deel te nemen aan de Waarheidscommissie met als voorzitter gewezen Gouverneur en Professor-Emeritus Herman Balthazar. Voor de samenstelling van de Commissieleden en getuigen wordt een selectie doorgevoerd van Gentse burgers van verschillende afkomst en diverse lagen van de bevolking.
De Waarheidscommissie zal kijken en luisteren naar (getuigenissen of verklaringen) over het omstreden exotisch evenement binnen EXPO 1913 in woord, beeld en beweging.

Herbeleef deze (uit het collectief geheugen verdwenen) gebeurtenis rond de exotische dorpen. Verplaats u in de gevoelswereld van organisatoren, tentoongestelde volkeren en bezoekers. Laat u meeslepen en zoek mee naar de waarheid over dit hallucinant evenement. Was dit racistisch en mensonterend of was het net een toonbeeld van interculturele uitwisseling? Dragen wij nog sporen van deze bizarre uitwisseling in de manier waarop we vandaag omgaan met diversiteit?

Moeten wij ons verontschuldigen of moeten de afstammelingen ons net dankbaar zijn? Wees erbij en oordeel zelf.
Data: 25, 26 en 27 april, telkens om 20:00 uur 
Locatie: oud Justitiepaleis Gent

EXPO: Zoo Humain. De Waarheidscommissie, wordt geproduceerd door het Comité, bestaande uit Action Zoo Humain (o.l.v. Chokri Ben Chikha en Zouzou Ben Chikha) in coproductie met KASK/Hogent, de Vooruit, De Centrale, Les Ballets C de la B met de steun van: Stad Gent, Campo, Senegal Batamba vzw en Universiteit Gent.

Didier Volckaert
We came to dance

Een auteursdocumentaire van de hand van Didier Volckaert over het fenomeen van de ‘zoos humains’ (het Filippijnse en het Senegalese dorp) op de Gentse Wereldtentoonstelling. In samenwerking met De Zwarte Doos - Stadsarchief Gent.

CIRCA (Cultuurcentrum Gent)
Kinderwereldexpo

Circa organiseert op 25 en 26 mei 2013 de ‘Kinderwereldexpo’, een wereldtentoonstelling gemaakt door en voor kinderen in het Citadelpark.
Tijdens de wereldtentoonstelling van 1913 werden door een administratieve fout vier landen over het hoofd gezien.

100 jaar later stellen Circa en vier Gentse klassen (5de en 6de studiejaar) deze ‘nieuw vergeten’ landen voor aan het grote publiek.
Ontdek met het hele gezin de unieke én door kinderen bedachte paviljoenen en geniet van theater, muziek, multimediale installaties en zoveel meer ...

Meer info op www.kinderwereldexpo.be (vanaf maart 2013)

Dienst Cultuurparticipatie
Paviljoen

Met het project ‘Paviljoen’ wordt ingespeeld op de stad van vandaag. Gentenaars worden uitgedaagd om te reflecteren over architectuur, en hoe de stad beleefd en vormgegeven wordt. Daartoe organiseert Dienst Cultuurparticipatie een oproep voor ‘paviljoen’-ontwerpen, ideeën, voorstellen. De meest inspirerende inzendingen worden tentoongesteld in het najaar van 2013 (november).

De Dienst Cultuurparticipatie maakt in samenwerking met de Dienst Monumentenzorg en Architectuur een boekje dat kinderen wegwijs moet maken in de architectuur van de stad van vandaag. Tegelijk wordt erin verwezen naar 1913. Het boekje richt zich ook op kinderen met een visuele beperking.

Vzw Kollekasteel in samenwerking met de Gentse verzamelclub ‘De Draak’

De vzw Kollekasteel organiseert in samenwerking met de Gentse verzamelclub ‘De Draak’ een tentoonstelling over de wereldtentoonstelling van 1913. Een aantal enthousiaste verzamelaars stellen topstukken uit hun collecties, gewijd aan de ‘Exposition universelle et internationale de Gand 1913’ tentoon in het Kollekasteel in Mariakerke. Foto’s en postkaarten tonen nog herkenbare en verdwenen stadsgezichten, alsook impressies van paviljoenen, paleizen en lanen op de expo van 1913. Een bijzonder accent wordt gelegd op unieke en originele verzamelstukken zoals affiches, drukwerk, medailles en accessoires.

Op zaterdag 18 mei organiseert de Gentse Verzamelclub ‘De Draak’ een ruilbeurs.
Meer info op website www.kollekasteel.be (vanaf april 2013)
Mariakerke, Kollekasteel, 11, 12, 17, 18, 19, 20, 25 en 26 mei.

Werelddag Stedenbouw – 12 november 2013

Tegen de achtergrond van de Wereldtentoonstelling 1913 vond in Gent ook het Internationale Stedenbouwcongres plaats. De openingsspreker was Emile Braun. Op het congres werd gediscussieerd over de stedenbouwkundige ideeën die tot op vandaag voelbaar zijn (zoals het idee van de tuinwijken). Honderd jaar later is Gent opnieuw gaststad voor de Werelddag Stedenbouw. Deze vindt plaats op 12 november 2013 op de Bijlokesite en is een organisatie van Stad Gent en de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning (VRP). Stedenbouwkundigen gaan opnieuw de discussie aan over de impact van 1913 en de nieuwe ontwikkelingen binnen de ruimtelijke planning.

 

De staf verricht ook research naar de muzikale evenementen tijdens de wereldtentoonstelling, met het oog op het samenstellen van een muzikaal aanbod tijdens het herdenkingsjaar 2013.

Informatie:

Departement Cultuur en Sport
Hotel Arnold Vander Haeghen
Veldstraat 82
9000 Gent
Tel.: 09 269 84 60
Fax: 09 269 84 79
E-mail: directie.cultuur@gent.be
Openingsuren:
Open maandag tot vrijdag van 8 tot 13 uur.


Departementshoofd: de heer Johan Van de Wiele




Museum voor Schone Kunsten
Fernand Scribedreef 1
9000 Gent
Tel.: 09 240 07 00
Fax: 09 240 07 90
E-mail: museum.msk@gent.be
Openingsuren:
dinsdag tot en met zondag van 10 tot 18 uur, gesloten op maandag.


Diensthoofd: Luc Vanackere, directeur

U kunt met bancontact betalen.